Nauczyciel na urlopie bezpłatnym wciąż jest nauczycielem

Spór o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne zakończył się wygraną nauczyciela ze szkoły podstawowej na Mazowszu. Sąd Najwyższy uchylił niekorzystny dla niego wyrok i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. Sądem, który jako pierwszy przyznał nauczycielowi rację, był Sąd Okręgowy w Ostrołęce.

Mężczyzna, urodzony w 1963 r., przez ponad 30 lat pracował jako nauczyciel w szkole podstawowej. W grudniu 2016 r. zachorował, a od stycznia 2017 r. korzystał z urlopu bezpłatnego udzielonego przez szkołę - jednocześnie podlegając ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia zawartej ze sklepem motoryzacyjnym. Umowę tę zawarł jeszcze w trakcie pracy nauczycielskiej i kontynuował ją równolegle.

W sierpniu 2022 r. sam rozwiązał stosunek pracy ze szkołą i złożył wniosek o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W dniu rozwiązania umowy miał ukończone 59 lat, ponad 30 lat ogólnego stażu i blisko 26 lat pracy nauczycielskiej - spełniał więc ustawowe wymogi. ZUS odmówił jednak przyznania świadczenia, wskazując że po rozwiązaniu nauczycielskiego stosunku pracy nadal wykonywał pracę na zleceniu, a zatem jego ostatnim zatrudnieniem nie była placówka oświatowa.

Ostrołęka przyznała rację nauczycielowi, Białystok – ZUS-owi

Sąd Okręgowy w Ostrołęce w lutym 2023 r. zmienił decyzję ZUS i przyznał nauczycielowi świadczenie kompensacyjne. Uznał, że równoległa umowa zlecenia w sklepie motoryzacyjnym nie stoi temu na przeszkodzie, skoro w dniu rozwiązania stosunku pracy ze szkołą nauczyciel spełniał wszystkie ustawowe warunki.

Inaczej sprawę ocenił Sąd Apelacyjny w Białymstoku. W czerwcu 2023 r. zmienił wyrok ostrołęckiego sądu i oddalił odwołanie. Sąd apelacyjny uznał, że skoro od stycznia 2017 r. nauczyciel przebywał na urlopie bezpłatnym, to przestał być nauczycielem. A skoro przestał być nauczycielem, nie mógł nabyć prawa do świadczenia przewidzianego wyłącznie dla nauczycieli.

Sąd Najwyższy: urlop bezpłatny nie kończy stosunku pracy

Nauczyciel wniósł skargę kasacyjną. Niestety, nie doczekał rozstrzygnięcia - zmarł w toku postępowania. Sprawę kontynuowali jego żona i syn jako następcy prawni.

Sąd Najwyższy uchylił wyrok białostockiego sądu apelacyjnego i uznał skargę za uzasadnioną. Sedno rozstrzygnięcia sprowadza się do jednej kwestii: urlop bezpłatny zawiesza wykonywanie pracy, ale nie rozwiązuje stosunku pracy. Stosunek pracy ze szkołą trwał nieprzerwanie od 1990 r. aż do sierpnia 2022 r., kiedy to nauczyciel złożył oświadczenie o jego rozwiązaniu. Przez cały ten czas - także w trakcie urlopu bezpłatnego - pozostawał pracownikiem szkoły.

Sąd Najwyższy wytknął sądowi apelacyjnemu, że choć ten powołał wiele orzeczeń dotyczących charakteru urlopu bezpłatnego, to przeoczył fundamentalną zasadę: urlop bezpłatny to przerwa w wykonywaniu pracy, a nie w zatrudnieniu.

Sąd Najwyższy potwierdził też, że równoległa umowa zlecenia w sklepie motoryzacyjnym nie odbierała mężczyźnie prawa do świadczenia. Liczy się stan na dzień rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy - a w tym dniu nauczyciel spełniał wszystkie warunki ustawowe co do wieku i stażu.