eOstroleka.pl
Ostrołęka,

„To nie laur, to werwa do dalszej roboty”. Krystyna Łaszczych o kurpiowskiej mowie [WIDEO]

REKLAMA
zdjecie 3339
zdjecie 3339
REKLAMA
zdjecie 3339
Posłuchaj

Pani Krysiu, na początek serdecznie gratuluję wyróżnienia w konkursie Mazowiecki Laur Oskara Kolberga. Co dla pani oznacza takie wyróżnienie?

Krystyna Łaszczych: Zitajta do nas – tak się Kurpie witają, jak się spotykają. A za gratulacje Bóg zapłać. To wyróżnienie w zasadzie nie jest tylko dla mnie. To Związek Kurpiów starał się o to, żebym za to swoje pisanie mogła dalej nad tym pracować, a nie siadać. Laur to nie jest laur, to jest werwa do dalszej roboty. A Oskar Kolberg zasłużył się do tego, żeby ludzie, którzy zajmują się ludowością, regionem i twórczością, dostawali te nagrody i żeby ich nie zaprzepaścić.

Czyli zgłoszenie było przez Związek Kurpiów?

Jak najbardziej. I myślę, że nie jestem tu jedna. Łączy się tu bardzo wielu ludzi, bo my, obecne twórczynie i twórcy, jesteśmy takim mostem, który łączy dawne czasy z nowoczesnością. Zbieramy przede wszystkim to, co już gdzieś zaniechane, nie ma światła dziennego. Staramy się to od ludzi wygrzebać, wypytać, a potem opisać. Nie tylko wiersze, ale i opowieści, legendy, baśnie.

„Kultura kurpiowska przechodzi prawdziwy renesans”

Te legendy są z naszego regionu?

Z naszego jak najbardziej, inaczej nie możemy pisać. Kiedyś ludzie inaczej żyli, dużo się spotykali, opowiadali sobie różności. Skądś wracali albo kawaler szedł do panny, a jakie tam psikusy robili, jakie żarty sobie stroili. Staramy się to ująć w jakąś fabułę, żeby nie było takie suche.

Jak żyje kultura kurpiowska we współczesnym świecie?

Przechodzi prawdziwy renesans. Dawniej może nikt nie myślał, że to będzie aż tak popularne – takie po prostu było życie tych ludzi. A teraz szczycimy się tym, że mamy takie bogactwo, taką skarbnicę naszej kultury i kurpiowskiej mowy. Ja się wychowałam w rodzinie, gdzie od pokoleń gadało się po kurpiowsku. Zachowane były wszystkie zwyczaje i tradycje z każdej pory roku i z każdego święta. Teraz różnie to bywa, ale pielęgnujemy to, co nam przekazali nasi dziadkowie.

Jest pani również w Radzie Dialektu Kurpiowskiego. Czy młodzi ludzie przychodzą i chcą się uczyć dialektu?

Jo, przychodzą i bardzo nas to cieszy. Związek Kurpiów dba o to, żeby nie tylko umieli gadać po kurpiowsku, bo tego można się nauczyć prędzej, ale też pisać – a to już trochę sztuczka. Każda kurpiowska literka jest skodyfikowana, pracował nad tym profesor Jerzy Rubach. Jako Związek i Rada Dialektu wciąż z nim współpracujemy. Kiedy pojawia się nowe słownictwo, trzeba mieć gramatykę, żeby je odmieniać, więc piszę do profesora, dopytuję, żeby młodym jak najwięcej przekazać.

Można się też pochwalić, że młodzi piszą do magazynu regionalnego „Kurpie”. To naprawdę budujące. Jedni piszą po polsku, a my przekładamy to na dialekt. Jest też konkurs „Kurpie Zielone w literaturze”, który ogłasza biblioteka, i tam też starają się pisać po kurpiowsku. W szkołach trochę uczą, ale dużo robią zespoły folklorystyczne, w których pieśni śpiewa się po kurpiowsku. Dzieci się osłuchują, tak jak ja się osłuchałam, i zaczynają dobrze gadać.

Chodziłam do szkoły im. Adama Chętnika. Wystawialiśmy „Wesele na Kurpiach” i pamiętam słowa: „Jam ci zawdy była reda”. Co one znaczą?

To znaczy: ja zawsze się z ciebie cieszyłam, z twojego zachowania. A na spektakl my mówimy „przedstawienie”, bo nowe słowa po kurpiowsku byłyby tylko transliteracją. Trzeba jeszcze powiedzieć, że Związek Kurpiów kolejny raz ogłasza olimpiadę wiedzy o Kurpiach i ta szkoła nas gości od samego początku. Jestem z tego dumna, ukłony dla dyrektora, bo przyjmują nas chętnie i zawdy z uśmiechem. Coraz więcej młodzieży garnie się do tego konkursu.

Kurpiowski jak kaszubski? „To jest dążenie”

Czym nasza kurpiowska tradycja wyróżnia się na tle innych regionów?

Przede wszystkim strojem. Jak jesteśmy na konferencji czy spotkaniu w stroju kurpiowskim, to każdy zaraz pyta, skąd my jesteśmy. A jak jeszcze do tego mowę włączę, to już jest jedyna perełka. Jest duma i to nas naprawdę wyróżnia, nie tylko w regionie, ale w całej Polsce i za granicą.

Czy na co dzień słyszy pani jeszcze, że ludzie mówią gwarą?

Słyszę, co nie słychać, jak gadam? A na poważnie – w kołach gospodyń wiejskich. Starsze kobiety gadają tam po kurpiowsku, a jak przygotowują potrawy, to używają kurpiowskiego słownictwa, żeby je po swojemu nazwać.

Powiedziała pani „jo”. Ale to słowo słychać chyba nie tylko na Kurpiach?

Nie tylko, zachowało się w różnych regionach, choćby na Śląsku. Ostatnio Związek Kurpiów był na konferencji o różnorodności językowej u Kaszubów. Piękna sprawa. I możemy się pochwalić, że tam zostaliśmy uznani jako język – język kurpiowski. To nas podbudowuje, żeby tak się stało też na szczeblu rządowym i żeby był nauczany w szkole. Wtedy byłby zachowany naprawdę na pokolenia.

To pani marzenie?

To jest dążenie. Wierzymy mocno, że w szkołach pojawi się język kurpiowski, a nawet na studiach. Na Uniwersytecie Gdańskim studenci studiują język kaszubski, więc i kurpiowski powinien się pojawić.

Co jest dla pani najpiękniejsze w gwarze kurpiowskiej?

To, że zachowujemy nasze dziedzictwo, naszą tożsamość. Przypominamy sobie mowę dziadków i pradziadków, bo teraz już mniej się gada po kurpiowsku. Ale zawsze się chwalimy, że pamiętamy naszych dziadków. To są nasze perełki – babki, dziadki, nasze ojce, które gadały po kurpiowsku i przekazały nam tradycje i zwyczaje.

A ulubione słowo?

Kiedy Związek Kurpiów tłumaczył „Małego Księcia”, trzeba było oddać chytrego lisa. Po kurpiowsku to „ścibolić”. I od razu ułożyło mi się powiedzenie: „Nie ścibul grosa sąsiedzie, aby wspomóc Kurpsia w bziedzie, przekaźcie procent podatku na Związek Kurpiów!" Bo wydajemy mnóstwo publikacji: elementarz do nauki, całą gramatykę kurpiowską, dwujęzyczne wydania po angielsku i po kurpiowsku, encyklopedię kurpiowską, a ostatnio książkę o krasnoludkach i sierotce Marysi. Cały regał trzeba by postawić, żeby wszystko pokazać.

Zabrałam tę książkę do Przysuchy, gdzie odbierałam Laur. Pan, który prowadził uroczystość, próbował przeczytać tytuł i nie wiedział, jak: „krosno”, „krasno”? A tam jest takie kurpiowskie tylne „a”. To była zabawna chwila.

„Nie wstydźta się czółka”. Rady dla młodych i Nowy Testament po kurpiowsku

Co chciałaby pani przekazać młodym na temat przywiązania do języka i korzeni?

Żeby to się zachowało. Pamiętajta, co przekazuje nasze pokolenie, kiedy chodzimy na warsztaty do szkół. Zachowajta tę mowę i zwyczaje. Ubierajta się do procesji w kompletny strój kurpiowski. Nie wstydźta się, że panienka będzie miała czółko i schowane włosy – fryzura będzie potem. Pokażta, żeśta piękne i urodziwe kurpsionecki.

Czółko nosi panienka, a chustkę mężatka?

Jo. Panienka nosi czółko do dnia ślubu, potem przechodzi się w inny stan i zakłada chustkę. Choć jak ktoś jeszcze młody i nie ma trzydziestki, to myśli: gdzie mnie chustka na głowę? A jak z gołą głową, to ani panna, ani żeniata. Ale warto ten strój założyć i wyeksponować.

Jakimi trzema słowami opisałaby pani Kurpiów?

Przede wszystkim uparte. Jak za co się wezmą i co postanowią, to muszą dokończyć od początku do końca. Ale też życzliwe i gościnne. Jak ktoś się zgubi na Kurpiach i czegoś potrzebuje, Kurpie wszystko pokażą i opowiedzą. Gość w dom, Bóg w dom – podzielą się tym, co mają.

Przed Związkiem Kurpiów ważny jubileusz.

Tak. Latoś Związek dostał też nagrodę marszałka Adama Struzika i to dla nas naprawdę dobre wyróżnienie, że dostrzegli, ile działamy i ile publikacji się ukazuje. A to nie lada robota, bo trzeba wszystko pozbierać od ludzi i opracować. Niebawem trzydziestolecie Związku Kurpiów. Będziemy się weselić trzy dni, bo to będzie jak wesele.

Pracujecie nad jakąś publikacją?

Na jubileusz się nie ukaże, ale pracuję nad tłumaczeniem Pisma Świętego, Nowego Testamentu. Nie robimy tego sami – prowadzić to musi ksiądz czy biskup, żeby niczego nie zniekształcić, bo to bardzo delikatna sprawa. Bardzo trudne zadanie, ale nie jesteśmy sami, jedno drugiego wspomaga. Może na drugie Gody się wyrobimy, latoś nie damy rady.

Co poleciłaby pani przyjezdnym na Kurpiowszczyźnie?

Cykliczne wydarzenia, począwszy od wiosny: Palmę Kurpiowską, którą niedawno pokazywała TVP, Boże Ciało, wesele kurpiowskie, a także mniejsze wydarzenia, jak olimpiady organizowane przez Związek Kurpiów. A jak się jeździ po Kurpiach, warto wziąć przewodnik. Zaprowadzi przez bory, nad rzeczkę, na spływy kajakowe. Można jechać rowerem, iść piechotą albo samochodem. I warto pogadać z ludźmi.

Na koniec: nauczy mnie pani krótkiego powiedzenia po kurpiowsku?

Powtórzę to moje: „Nie ścibul grosa sąsiedzie, aby wspomóc Kurpsia w bziedzie”.

Nie ścibul grosa sąsiedzie, aby wspomóc Kurpsia w bziedzie.

Jo, dobrześ powiedziała!

Bardzo dziękuję za rozmowę.

Bóg zapłać.

Wasze opinie

STOP HEJT. Twoje zdanie jest ważne, ale nie może ranić innych.
Zastanów się, zanim dodasz komentarz

Brak Waszych opinii do tego artykułu, bądź pierwszy.

Kalendarz imprez
listopad 2026
PnWtŚrCzPtSoNd
 26  27  28  29  30  31  1
dk2 dk3 dk4 dk5 dk6 dk7 dk8
dk9 dk10 dk11  12 dk13 dk14 dk15
dk16 dk17 dk18 dk19 dk20 dk21 dk22
dk23  24 dk25  26 dk27 dk28 dk29
dk30  1  2  3  4  5  6
×