Ekspert proponuje... podział Mazowsza. Gdzie znalazłaby się Ostrołęka? Dwa warianty

Podział największego polskiego województwa i stworzenie odrębnego województwa warszawskiego zaproponował w swoim raporcie dr Łukasz Zaborowski z Instytutu Sobieskiego. Ekspert przedstawił dwa warianty podziału województwa mazowieckiego - a w obu przypadkach los Ostrołęki wyglądałby inaczej.

Mazowieckie jak Słowacja

Autor raportu "Stołeczne - metropolitalne - województwo warszawskie? Wzorce europejskie a polska przestrzeń. Kierunki zmian" zwrócił uwagę, że województwo mazowieckie ma wielkość zbliżoną do całych europejskich krajów, takich jak Słowacja czy Słowenia. W odróżnieniu od stołecznych regionów w Europie - jak Paryż czy Madryt, gdzie maksymalna odległość od granicy regionu do miasta stołecznego nie przekracza 90 km - centrum Warszawy jest oddalone od niektórych punktów granicznych województwa mazowieckiego aż o 150 km.

"Polska to ewenement. Województwo mazowieckie nie pasuje do żadnego modelu, który jest stosowany w Europie" - ocenił dr Zaborowski. Jak wskazano w opracowaniu Instytutu Sobieskiego, tylko w Polsce jednostka stołeczna jest największa w skali kraju zarówno pod względem ludności, jak i powierzchni.

Wariant pierwszy: trzy nowe województwa, Ostrołęka w płocko-siedleckim

Pierwszy z zaproponowanych wariantów zakłada całkowitą likwidację obecnego województwa mazowieckiego i zastąpienie go trzema nowymi jednostkami: warszawskim, płocko-siedleckim oraz staropolskim.

W tym wariancie region radomski zostałby przyłączony do województwa świętokrzyskiego, tworząc razem z Kielcami nowe województwo staropolskie. Pozostała, zewnętrzna część obecnego Mazowsza - obejmująca podregiony płocki, ciechanowski, ostrołęcki oraz większość podregionu siedleckiego - utworzyłaby nowe, największe powierzchniowo z trzech nowych województw: płocko-siedleckie.

To właśnie w tym województwie znalazłaby się Ostrołęka. Jak precyzuje raport, nowa jednostka miałaby charakter policentryczny - główne funkcje administracyjne zostałyby podzielone między Płock i Siedlce w modelu dwubiegunowym, natomiast wybrane instytucje wojewódzkie zostałyby zdeglomerowane właśnie do Ciechanowa i Ostrołęki. W każdym z tych czterech głównych ośrodków miałyby powstać biura obsługi urzędu marszałkowskiego i wojewódzkiego, gwarantujące mieszkańcom załatwienie wszystkich spraw urzędowych na miejscu, bez konieczności podróży do stolicy nowego województwa. Województwo płocko-siedleckie liczyłoby około 1,29 mln mieszkańców - więcej niż obecne województwa lubuskie, opolskie, podlaskie czy świętokrzyskie.

Współautor prezentacji raportu, prof. Przemysław Śleszyński z Polskiej Akademii Nauk, ocenił ten kierunek zmian pozytywnie. Twierdzi, że "są pewne argumenty, żeby tak rzeczywiście zrobić", by Mazowsze podzielić na mniejsze, ale "bardziej funkcjonalne" części.

Wariant drugi: tylko województwo warszawskie, Ostrołęka poza nim

Druga koncepcja przedstawiona przez dra Zaborowskiego jest znacznie bardziej ograniczona. Zakłada wydzielenie wyłącznie województwa warszawskiego, opartego na metodyce Eurostatu z 2023 roku - obejmującego stolicę i powiaty ościenne, w tym tereny wokół Portu Polska (dawniej CPK). Reszta obecnego województwa mazowieckiego pozostałaby jedną, choć pomniejszoną jednostką.

Autor wskazał, że granica nowego województwa warszawskiego powinna przebiegać w promieniu około 50-80 km od centrum stolicy. Ostrołęka, leżąca w odległości około 100 km od Warszawy, w tym wariancie nie weszłaby więc w skład nowego województwa warszawskiego i pozostałaby częścią pomniejszonego województwa mazowieckiego, razem z pozostałymi ośrodkami regionalnymi - Płockiem, Siedlcami i Radomiem.

Ekspert argumentował, że Warszawa jest na tyle skomplikowanym organizmem administracyjnym, że nie ma potrzeby obarczać jej obsługą oddalonych o 150 km miejscowości. Podkreślił też, że obecny podział administracyjny kraju, oparty na szesnastu województwach, ma już 27 lat, a na proponowanych zmianach miałyby zyskać również mniejsze miasta obecnego województwa mazowieckiego. "Miejscowe główne ośrodki zostałyby dowartościowane. One byłyby głównymi ośrodkami województwa" - ocenił dr Zaborowski, wskazując, że byłoby to ułatwieniem dla mieszkańców, którzy nie musieliby z każdą sprawą urzędową przyjeżdżać do Warszawy.

Warto dodać, że w cytowanych w raporcie wcześniejszych opracowaniach eksperckich - między innymi z 2017 i 2023 roku - wielokrotnie pojawiała się też inna koncepcja: powiększenie województwa podlaskiego o okręg Ostrołęki. Choć pomysł ten regularnie powraca w dyskusji eksperckiej, w najnowszym raporcie Instytutu Sobieskiego nie stanowi on głównej rekomendacji - Ostrołęka w obu zaproponowanych przez dra Zaborowskiego wariantach pozostaje związana raczej z Płockiem i Siedlcami.

Temat wraca po latach

Kwestia wyodrębnienia Warszawy z województwa mazowieckiego pojawiła się już w 2014 roku w programie Prawa i Sprawiedliwości, a dwa lata później wróciła do debaty publicznej - wówczas szef MSWiA Mariusz Błaszczak wskazywał na zasadność takiego rozwiązania ze względu na nierówną dystrybucję środków unijnych w obrębie województwa. Ostatecznie zamiast podziału administracyjnego, na mocy rozporządzenia Komisji Europejskiej z listopada 2016 roku, województwo mazowieckie podzielono jedynie na dwie statystyczne jednostki terytorialne - region warszawski stołeczny oraz region mazowiecki regionalny, obowiązujące od 1 stycznia 2018 roku. Nowy raport Instytutu Sobieskiego pokazuje, że temat administracyjnego podziału Mazowsza, mimo upływu lat, wciąż pozostaje żywy w dyskusji eksperckiej.