Uczestniczka postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie zdołała wnieść sprawy pod osąd Sądu Najwyższego - ten odrzucił jej skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. Zaskarżone orzeczenie wydał Sąd Okręgowy w Ostrołęce.
Prokurator wystąpił z wnioskiem o wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości - jako zabezpieczenie wykonania środka kompensacyjnego orzeczonego w postępowaniu karnym. Pierwszą decyzję w tej sprawie podjął Sąd Rejonowy w Pułtusku. Uczestnik postępowania złożył apelację i wygrał - Sąd Okręgowy w Ostrołęce w czerwcu 2024 r. zmienił postanowienie i oddalił wniosek prokuratora.
To orzeczenie ostrołęckiego sądu zaskarżyła z kolei inna uczestniczka postępowania, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego.
Dlaczego skarga została odrzucona?
Sąd Najwyższy nie zajął się meritum sprawy, bo stwierdził, że skarga kasacyjna była w ogóle niedopuszczalna - i to z przyczyn proceduralnych, niezależnie od tego, czy skarżąca miała rację co do naruszeń prawa materialnego.
Sedno problemu tkwi w specyficznej naturze postępowania wieczystoksięgowego, gdy służy ono wykonaniu wcześniej udzielonego zabezpieczenia. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wpis hipoteki przymusowej nie jest wtedy samodzielną sprawą z zakresu prawa rzeczowego - lecz jedynie technicznym, wykonawczym etapem postępowania zabezpieczającego. Przepisy o księgach wieczystych pełnią tu wyłącznie rolę służebną: wypełniają lukę w regulacji fazy wykonawczej zabezpieczenia.
A od postanowień wydanych w postępowaniu zabezpieczającym skarga kasacyjna po prostu nie przysługuje - i to bez wyjątku.
Argument spójności systemu
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na jeszcze jeden aspekt. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do paradoksu: od orzeczeń rozstrzygających o samej zasadności udzielenia zabezpieczenia skarga kasacyjna byłaby zawsze niedopuszczalna, ale od orzeczeń dotyczących jego technicznego wykonania - już tak. Taki wynik byłby trudny do racjonalnego uzasadnienia.
Nie zmienił tej oceny fakt, że zabezpieczenie zostało pierwotnie orzeczone nie przez sąd cywilny, lecz przez prokuratora na podstawie Kodeksu postępowania karnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że zabezpieczenie środka kompensacyjnego - ze względu na jego cywilnoprawną naturę - odpowiada charakterem zabezpieczeniu roszczeń w postępowaniu cywilnym i podlega tym samym regułom wykonania.
Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną skarżącej i jednocześnie oddalił wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie od niej kosztów postępowania kasacyjnego - stosując zasadę, że w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
1
8